تاقیکردنەوەی ١٠ چرکەیی: ئایا مێشک و جەستەت لە تەمەنی ڕاستەقینەی خۆیان گەنجترن؟

زۆربەمان وا ڕاهاتووین تەمەنی خۆمان بەپێی ساڵنامە بژمێرین، بەڵام ئایا دەزانیت "تەمەنی بایۆلۆژی" مێشک و جەستەت دەکرێت تەنها بە وەستان لەسەر یەک قاچ ئاشکرا ببێت؟ ئەوەی وەک ڕاهێنانێکی سادەی منداڵانە دەردەکەوێت، لە ڕاستیدا یەکێکە لە وردترین نیشاندەرە زانستییەکان بۆ پێشبینیکردنی تەندروستی گشتی و درێژی تەمەن.

هاوسەنگی؛ زمانێکی نهێنی نێوان مێشک و ماسولکە

وەستان لەسەر یەک قاچ تەنها تاقیکردنەوەی هێزی قاچەکان نییە، بەڵکو پرۆسەیەکی ئاڵۆزی دەمارییە. لەم ساتەدا، مێشک پێویستی بە هەماهەنگییەکی خێرا هەیە لە نێوان سێ سیستەمی سەرەکی: بینین، سیستەمی هاوسەنگی لە گوێی ناوەراست، و هەستەوەرەکانی جەستە کە شوێنی پێیەکان دیاری دەکەن.

پزیشکان ئاماژە بەوە دەکەن کە توانای هاوسەنگی لە تەمەنی ٣٠ بۆ ٤٠ ساڵیدا دەگاتە لوتکە و دواتر وردە وردە دادەبەزێت. ئەگەر لە دوای تەمەنی ٥٠ ساڵی ناتوانیت بۆ ماوەی ١٠ چرکە بە سەقامگیری بوەستیت، ئەمە ئاماژەیەکی ئاگادارکەرەوەیە بۆ ئەوەی کە مێشک و سیستەمی دەماریت خێراتر لە تەمەنی ئاسایی خۆیان بەرەو پیری دەچن.

پەیوەندی هاوسەنگی بە مردنی پێشوەختەوە

توێژینەوەیەکی جیهانی لە ساڵی ٢٠٢٢دا ئەنجامێکی شۆککەری بڵاوکردەوە؛ ئەو کەسانەی تەمەنیان لە سەروو ٥٠ ساڵەوەیە و ناتوانن بۆ ماوەی ١٠ چرکە هاوسەنگییان ڕابگرن، ئەگەری مردنیان لە ٧ ساڵی داهاتوودا بە ڕێژەی ٨٤٪ زیاد دەکات. هۆکارەکەش دەگەڕێتەوە بۆ نەخۆشی "سارکۆپینیا" یان لەدەستدانی بارستەی ماسولکەکان، کە کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر ئاستی شەکری خوێن و سیستەمی بەرگری هەیە.

پارێزگاری لە مێشک دژی ئەلزەهایمەر

هەواڵە خۆشەکە ئەوەیە کە مێشکی مرۆڤ توانای خۆگونجاندنی (Plasticity) هەیە. ڕاهێنانی بەردەوامی هاوسەنگی نەک تەنها جەستە دەپارێزێت، بەڵکو دابەزینی توانای مەعریفی و بیرچوونەوە خاو دەکاتەوە. تەنانەت لێکۆڵینەوەکان دەریانخستووە ئەو کەسانەی هاوسەنگییان باشە، کەمتر تووشی تێکچوونی دەروونی و خەڵەفان دەبن.

چۆن دەست پێ بکەیت؟

تەنها پێویستت بە چەند خولەکێکە لە ڕۆژێکدا. پسپۆڕان ئامۆژگاری دەکەن کە ئەم ڕاهێنانە بخەیتە ناو ژیانی ڕۆژانەتەوە، بۆ نموونە:

• لەکاتی فڵچەکردنی ددان یان قاپشۆردن، بۆ ماوەی ٣٠ چرکە لەسەر یەک قاچ بوەستە.

• ئەنجامدانی وەرزشی "یۆگا" یان "تای چی" کە هاوسەنگی و هێز تێکەڵ دەکەن.

• گۆڕینی قاچەکان بە شێوەیەکی خولی تاوەکو ماسولکەکانی هەردوو لات بەهێز بن.

بە کورتی، وەستان لەسەر یەک قاچ تەنها وەرزش نییە، بەڵکو "ئاوێنەیەک"ە کە پێمان دەڵێت مێشکمان چەندە بە گەنجی ماوەتەوە. پاراستنی ئەم توانایە کلیلی ژیانێکی سەربەخۆ و تەندروستە لە تەمەنی پیریدا. تا سوودى زیاتر وەرگریت دە توانیت بگەڕێیتەوە بۆ ئەم بابەتە.