زێڕی سەوزی بیابان؛ سوودە زانستییەکانی "سیدر" بۆ تەندروستی قژ و پێست

درەختی سیدر (Ziziphus spina-christi) کە لە ناوچە بیابانی و گەرمەکاندا دەڕوێت، تەنها سەرچاوەی سێبەر نییە، بەڵکو لە مێژووی پزیشکی نەریتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بە "دەرمانخانەی سروشتی" ناسراوە. توێژینەوە نوێیەکان کاریگەریی ئەم ڕووەکەیان پشتڕاست کردووەتەوە، بەتایبەت لە بوارەکانی چاودێریکردنی قژ و پاراستنی پێستی سەردا.

١. پێکهاتەی کیمیایی و هێزی چارەسەرکاری

هێزی سیدر لە پێکهاتە دەوڵەمەندەکەیدا کورت دەبێتەوە. گەڵاکانی ئەم درەختە بڕێکی زۆر لە فلاڤۆنۆید، تانین و ساپۆنینیان تێدایە. ئەم ماددانە وەک دژە ئۆکسێنەر و پاککەرەوەیەکی سروشتی کاردەکەن، کە تاڵەکانی قژ لە ڕەگەوە پاک دەکەنەوە و بەهێزی دەکەن.

٢. شێوازەکانی بەکارهێنان: تۆز و زەیت

بۆ ئەوەی زۆرترین سوود لە سیدر وەربگریت، دەتوانیت بە دوو شێوەی سەرەکی بەکاریبهێنیت:

• تۆزی سیدر (Sidr Powder): کە لە هاڕینی گەڵا وشککراوەکان بەدەست دێت. بەهۆی هەبوونی "ساپۆنین"، وەک بەدیلێکی سەلامەت بۆ شامپۆ کیمیاییەکان بەکاردێت.

• زەیتی سیدر: دەوڵەمەندە بە ترشە چەورییە بنەڕەتییەکان و وەک بەربەستێک قژ لە تیشکی سەروو بنەوشەیی و پیسبوونی ژینگە دەپارێزێت.

٣. سوودە سەلمێنراوەکانی سیدر بۆ قژ

توێژینەوە تاقیگەییەکان دەریانخستووە کە سیدر ئەم تایبەتمەندییانەی خوارەوەی هەیە:

• بەرەنگاربوونەوەی هەڵوەرین و کڕێش: سیدر وەک دژە بەکتریایەکی سروشتی کاردەکات و ڕێگری دەکات لە گەشەی ئەو قارچکانەی دەبنە هۆی دروستبوونی کڕێش و خورانی پێستی سەر.

• بەهێزکردنی سوڕی خوێن: پێکهاتەکانی سیدر یارمەتی گەیاندنی ئۆکسجین و ماددە خۆراکییەکان دەدەن بۆ پیازەی قژ، ئەمەش ڕەگەکان پتەو دەکات.

• دواخستنی سپیبوونی قژ: بەهۆی هەبوونی ڤیتامین C و دژە ئۆکسێنەرەکان، سیدر پارێزگاری لە ماددەی "میلانین" دەکات و ڕەنگی سروشتیی قژ دەپارێزێت.

٤. چۆن سیدر بخەیتە ناو ڕۆتینی چاودێری قژتەوە؟ (ڕێگاکانی ئامادەکردن)

أ. شامپۆی پاککەرەوەی سیدر: ٣ کەوچک تۆزی سیدر لەگەڵ کەمێک ئاوی گەرم تێکەڵ بکە تا دەبێتە هەویرێکی شل. بۆ ماوەی ٣ خولەک مەساجی پێستی سەری پێ بکە و پاشان بیشۆ. ئەم تێکەڵەیە چەوریی زیادە لادەبات بەبێ ئەوەی قژ وشک بکاتەوە.

ب. ماسکی نۆژەنکردنەوە و بریقە: ٢ کەوچک تۆزی سیدر + ١ کەوچک زەیتی ئەرگان (یان زەیتی سیدر) + ٢ کەوچک ماست. ئەم ماسکە بۆ ماوەی ٢٠-٣٠ خولەک لەسەر قژت بەجێبهێڵە. ئەمە چارەسەرێکی نایابە بۆ قژی وشک و تێکچوو.

٥. سیدر لە پزیشکی نەریتیدا

جگە لە جوانکاری، سیدر لە مێژوودا بۆ چارەسەری برین، هەوکردنی پێست و کێشەکانی کۆئەندامی هەرس بەکارهاتووە. لە کلتووری فۆلکلۆری زۆرێک لە وڵاتانی وەک بەحرەین، سودان و ئێراندا، وەک چارەسەرێکی بنەڕەتی بۆ زۆرێک لە نەخۆشییەکان ناسراوە.

تێبینی: 

پێش بەکارهێنانی هەر ماسکێکی نوێ، بڕێکی کەمی لەسەر بەشێکی بچووکی پێست تاقی بکەرەوە بۆ دڵنیابوون لەوەی هەستیاریت (Allergy) پێی نییە.